Inzet voor oudere ongedocumenteerden
Wat doet het met je als je je geboorteland hebt moet ontvluchten en je nog altijd geen toegang hebt tot onderwijs, werk en gezondheidszorg? Wat is de impact van de voortdurende onzekerheid als geen enkel land jou erkent? Hoe bouw je een toekomst op als je door gebrek aan erkenning niet weet wat je te wachten staan? En hoe moet het als je oud bent en niet meer kúnt werken? Voor de meesten van ons een onmogelijkheid om ons in te leven in de verhalen van vluchtelingen en asielzoekers.
In Nederland wonen ongeveer 50.000 mensen zonder papieren. Vijfduizend van hen wonen in Rotterdam: arbeidsmigranten, afgewezen asielzoekers en staatlozen. Hoe groot de groep precies is weet niemand. Wel is bekend dat zij té vaak leven in een minderwaardige en afhankelijke situatie, zonder controle over hun leven en dat ze met moeite kunnen opkomen voor hun basisrechten. Met ingang van 1 januari 2025 is de rijksbijdrage voor de opvang van de Landelijke Vreemdelingen Voorziening (LVV) eerder: bed, bad en brood gestopt. Veel steden pakten dit toen zelf op. De gemeente Rotterdam heeft in de loop van 2025 noodgedwongen eigen besluiten genomen over de verlenging van onderdak voor voormalige LVV-deelnemers om te voorkomen dat zij op straat belanden.
Sinds de beëindiging van de LLV verschuift de situatie naar juridische procedures en lokale initiatieven.
Het Diaconaal Centrum Pauluskerk
De Pauluskerk in Rotterdam komt al sinds 1979 op voor álle mensen in Rotterdam en omgeving die het zonder hulp niet redden: dak- en thuislozen, verslaafden, mensen met psychiatrische problemen, mensen zonder geldige verblijfspapieren, zonder betaald werk, jongeren zonder gevoel voor richting in hun bestaan en kwetsbare ouderen. Uitgangspunt voor de Pauluskerk is het belang en het ‘perspectief op beter’ van deze mensen. En dus is ieder mens bij hen onvoorwaardelijk welkom. Door de haperende economie, zware bezuinigingen op de opvang, sociale zekerheid en gezondheidszorg en een steeds strenger vreemdelingen- en asielbeleid is het voor veel van hun bezoekers steeds moeilijker geworden zich in onze maatschappij staande te houden. Zonder hulp is het voor hen nauwelijks mogelijk het tij te keren. Juist voor hén wil de Pauluskerk er zijn. En via hun activiteiten willen ze hen als het even kan weer nieuw perspectief bieden.
Eén van de dingen die de Pauluskerk doet is het ondersteunen van mensen zonder verblijfsvergunning, ongedocumenteerden. Zij bieden een luisterend oor, geven juridisch advies, helpen met praktische/maatschappelijke zaken, en begeleiden naar een duurzame oplossing. Het perspectief van de ongedocumenteerde is leidend. Daarnaast behartigt de Pauluskerk de belangen van ongedocumenteerden richting lokale en landelijke overheid en vertellen samen met hen hun verhalen aan de stad.
Stichting ROS
Het Rotterdams Ongedocumenteerden Steunpunt (ROS) ligt eveneens in de Maasstad. Het ROS is de centrale onafhankelijke organisatie in de regio Rotterdam die ondersteuning, (nood)opvang en begeleiding biedt aan mensen zonder geldige verblijfspapieren.
Ook het ROS biedt maatschappelijke hulp, juridisch advies en noodopvang aan migranten zonder verblijfsvergunning, afgewezen asielzoekers en staatlozen. Daarnaast hebben zij projecten zoals de ROS Taalschool en het Erasmus-paspoort voor medische toegang.
Voor ongedocumenteerden zijn er drie opties: 1. doorprocederen voor een verblijfsvergunning; 2. overleven in de illegaliteit of; 3. terugkeren naar het land van herkomst. Het ROS is hierin neutraal, de keuze ligt bij de persoon die hen benadert.
Wel geven ze realistische informatie over de mogelijkheden en raden ze zinloos procederen altijd af. Ze bieden hulp in vele vormen, maar streven altijd naar zelfredzaamheid en autonomie. Dit doen ze omdat ze migranten zien als vrije wereldburgers die zelf de beste inschatting kunnen maken over hun toekomst. Migranten met controle over hun leven blijven vaker buiten gemeentevoorzieningen. De Pauluskerk en ROS maken zich hard voor een inclusieve stad.
Oud en Ongedocumenteerd
Er is een groeiende groep oudere ongedocumenteerden. Niet alleen in Rotterdam, maar in heel Nederland zit deze groep klem. Dat blijkt onder andere uit onderzoek van de Regenboog Groep in Amsterdam. Het gaat om mensen die soms al twintig, dertig of veertig jaar in Nederland zijn. Fotografe Mona van den Berg heeft met haar fotoboek ‘Ongedocumenteerd en op leeftijd’ deze verhalen in beeld gebracht. Ze hebben hier gewerkt en een leven opgebouwd. Met het verstrijken van de jaren is hun gezondheid achteruit gegaan, het netwerk uitgedund en wordt het steeds moeilijker om te overleven. Opvang of hulp is er niet, of heel minimaal. Terugkeer naar een land waar ze al tientallen jaren niet zijn geweest, is niet realistisch meer.
Karim (62) is zo’n oudere ongedocumenteerde. Hij hoopt dat hij voor zijn dood papieren zal krijgen. Dat zou hem rust brengen, en biedt de mogelijkheid om zijn kunst op een legale manier te verkopen. “Ik wil iets positiefs achterlaten in de tijd die ik nog heb.”
De handen ineen geslagen
De Pauluskerk en het ROS zijn in 2025 gestart met de eerste gespecialiseerde woonvoorziening voor oudere ongedocumenteerden in Nederland. In de Pauluskerk en op enkele locaties elders in Rotterdam verblijven mensen zonder verblijfspapieren van 55 jaar of ouder, die een lange woongeschiedenis in Nederland hebben maar niet kunnen terugvallen op voorzieningen van de overheid. Zo hebben ongedocumenteerden geen recht op een werkeloosheidsuitkering, een ziektewetuitkering, een sociale huurwoning of AOW. Zij worden zelfs niet toegelaten in de daklozenopvang, en de deur van de bed-bad-broodopvang zit op slot.
De oudere ongedocumenteerden die de Pauluskerk en het ROS opvangen, hebben in de meeste gevallen al tientallen jaren in Nederland gewoond en gewerkt. Ze zijn geworteld in ons land, maar zijn hun arbeidspotentieel kwijtgeraakt. Vervolgens worden ze op straat aan hun lot overgelaten, alsof ze lege verpakkingen zijn die nergens goed meer voor zijn. Vaak hebben ze zwaar fysiek werk gedaan. Ook hebben ze geen zorgverzekering. Als gevolg van die omstandigheden worden ongedocumenteerden vaak vroeg oud, en krijgen ze al op relatief jonge leeftijd te maken met ernstige gezondheidsproblemen.
De woonvoorziening voor oudere ongedocumenteerden van de Pauluskerk en het ROS is dus hard nodig. De bewoners blijven hier in principe voor lange tijd. Er zijn niet veel mogelijkheden om uit te stromen. Maar soms krijgt een bewoner (na jaren gedoe) toch nog een verblijfsvergunning. En soms stroomt er iemand uit om dat hij of zij in een verpleeghuis terecht komt.
In het najaar van 2025 overleed er een herkenbare bewoner van de Pauluskerk, de heer Mostafa Khenata. Mostafa heeft vanaf het begin in de opvang voor oudere ongedocumenteerden gewoond en was daar de gangmaker. Hij maakte altijd grapjes met de vrijwilligers. In zijn goede periodes werkte hij mee met koffie zetten en brood smeren voor de dakloze bezoekers van de Pauluskerk. Soms kreeg hij bezoek van zijn oude collega’s, met wie hij in de horeca had gewerkt en op de markt in Dordrecht. Mostafa was een Ajaxfan, als gevolg van de jaren die hij woonde in Amsterdam. Maar hij leefde al zo’n twintig jaar in Rotterdam toen hij dakloos werd. Uiteindelijk is hij overleden door een aandoening aan zijn hart. Mostafa Khenata was 59 jaar oud.
Deze groep oudere ongedocumenteerde bewoners wordt op verschillende manieren begeleid. Ze krijgen medische zorg, juridisch advies en verschillende mogelijkheden voor dagbesteding. Ook krijgen ze leefgeld uitgekeerd. Dat klinkt misschien goed, maar ze hebben geen enkel ander inkomen. Daarom zijn de Pauluskerk en ROS eigenlijk van mening dat de overheid dit moet doen, en dat ongedocumenteerden die al tientallen jaren in Nederland zijn – en hun steentje hebben bijgedragen- een normale plek verdienen in de ouderenzorg.
De Pauluskerk en het ROS bieden deze voorziening dan ook onder protest.
Solidariteitsactie vanwege 50-jarig jubileum
In het kader van het vijftigjarig bestaan van KNR-PIN is er een extra solidariteitssactie gestart. De jarige KNR-PIN vraagt geen cadeau voor zichzelf maar een financiële bijdrage voor enkele projecten die ondersteuning geven aan mensen die om wat voor reden dan ook geen geldige verblijfsvergunning hebben. De opvang van oudere ongedocumenteerden door het ROS en de Pauluskerk is hier een voorbeeld van.