Na 154 jaar verlaten de Kleine zusters van de Heilige Joseph de stad waar ze gesticht zijn. Begin oktober verhuizen de zuster naar Echt. Morgen 1 oktober is er een dankviering en afscheidsreceptie voor genodigden. Eerder al was er door de gemeente expositie over de zusters georganiseerd. Op 5 oktober zullen de verhuiswagens voorrijden.
Onverwacht komt het vertrek voor de zusters niet. “De laatste jaren is de communiteit steeds kleiner geworden,” zegt regionaal-overste zuster Margret Dekker in een interview met het bisdom Roermond. “Steeds meer zusters hebben zorg nodig. Onze jongste is 85 en de oudste 98 jaar. Het gebouw – Huize De Berg – is veel te groot geworden voor de vijftien zusters die er nog wonen. We kunnen het ook niet meer onderhouden. Het begint langzaam een spookhuis te worden. Om de haverklap zijn er reparaties nodig: dan valt de lift weer uit, dan is er geen stroom of gaat de verwarming kapot. We hebben daarom drie jaar geleden al tegen elkaar gezegd: dit kan zo niet langer.”
Wie Heerlen kent, kent ook het enorme kloostercomplex met de brug over de weg, die naar het klooster van de Broeders van de H. Joseph leidde. De broeders zijn jaren geleden al vertrokken. Nu verlaten ook de zusters hun geboortestad Heerlen. “De gemeente vindt het heel erg dat we weggaan,” zegt zuster Margret. “De burgemeester heeft zelf nog gezocht of er geen mogelijkheden voor ons waren om toch in Heerlen te blijven, maar dat is helaas niet gelukt.”
Weg uit Heerlen
Na 154 jaar verhuizen de laatste vijftien zusters die in Heerlen wonen begin oktober naar zorgcentrum De Eghte in Echt. Zuster Margret: “Wij waren liever in Heerlen gebleven, maar we hebben nogal specifieke wensen. We willen graag als groep bij elkaar blijven wonen en als religieuzen ook ons gebedsleven vorm blijven geven. In veel zorgcentra kan dat niet.” Echt is overigens niet helemaal onbekend voor de zusters, want de voorloper van De Eghte – huize Antonius – was 83 jaar lang een tehuis van de congregatie. Het zorgcentrum is nu onderdeel van het Zuyderlandziekenhuis, waar de zusters ook mee aan de wieg hebben gestaan. Naast de vijftien die naar Echt verhuizen, wonen er nog tien zusters op verschillende plekken in het land en in België.
De congregatie van de Kleine Zusters van de Heilige Joseph was een van de grootste religieuze instituten in het bisdom Roermond en mogelijk zelfs in heel Nederland. Ooit waren er zeventig communiteiten, verspreid door het hele land. Plus een aantal in België. “Het hoogtepunt was in 1952. Toen telde de congregatie op enig moment 1942 zusters,” blikt zuster Margret terug. “We hebben de tweeduizend net niet gehaald. Als mensen mij vragen hoe groot de groep Nederlandse zusters nu is, zeg ik altijd: vijfentwintig op aarde en drieduizend in de hemel.”
Inzet voor zorg en onderwijs
Op 21 juni 1872 werd de congregatie gesticht door Mgr. Peter Savelsberg. Hij was kapelaan in de Pancratiuskerk in Heerlen en zag dat er in de regio grote armoede heerste. Het was net de tijd vóórdat de stad enorme ging groeien door de komst van de steenkoolmijnen. De eerste zes zusters werden erop uitgestuurd om ‘te helpen waar niemand helpt’, zoals het motto van Savelsberg luidde.
De congregatie is altijd actief geweest in de gezondheidzorg: ziekenhuizen, verpleeghuizen, zwakzinnigenzorg, thuiszorg, de opvang van voogdijkinderen en het lager en kleuteronderwijs. Heel wat zorgcentra in het land vinden hun oorsprong bij de Heerlense zusters. ‘Wij waren er voor de armen, de zieken en iedereen die hulp nodig had,’ vertelt zuster Margret. ‘Savelsberg wilde recht doen aan de allerarmsten. Hij vond dat er aandacht moest zijn voor iedereen die verwaarloosd was. Eind 19e eeuw werd er geen onderscheid gemaakt tussen mensen die oud waren, ziek of gehandicapt, ze woonden allemaal in tehuizen bij elkaar. Pas later zijn daar aparte instellingen voor gekomen.’ Naast het werk in de zorg en het onderwijs verzorgden de zusters tot in de jaren negentig van de vorige eeuw ook het huishouden van de bisschop in Roermond en dat van de priesteropleidingen in Roermond en op Rolduc.
Bloei in Kenia
Hoewel het geen echte missiecongregatie is, vertrokken er toch zusters naar China, Indonesië en Kenia. En daar bloeit de congregatie nog volop. China en Indonesië zijn inmiddels verzelfstandigt. De Keniase zusters vormen nu het generaal bestuur. Deels zijn zij nog in ons land gevestigd, maar op den duur zal het hele bestuur naar Kenia verhuizen. Dat betekent dat de congregatie hier zal uitsterven. Zuster Margret is er redelijk nuchter onder. “Religieus leven zal er altijd op de een of andere manier blijven, alleen niet meer zo massaal als vroeger. Het zou mooi zijn als er nog een bloeiende communiteit zou zijn waaraan we de fakkel konden doorgeven, maar de realiteit is anders. Gelukkig sterft ons ideaal niet uit. Dat leeft voort. In Azië en Afrika, maar ook hier in Heerlen, waar een diaconale groep als Caritas045 zich door Savelsberg laat inspireren en maaltijden aanbiedt aan wie niks heeft.”
Lees het hele interview met zuster Margret op de website van bisdom Roermond