Abdijen en priorijen

Abdijen en priorijen hebben doorgaans een grote mate van zelfstandigheid, ook als ze behoren tot een grote orde. Het gaat hier om zeer oude tradities, waarbij elke orde haar eigen typische kenmerken heeft. Problemen van bestuurbaarheid kunnen niet worden opgelost zonder studie van de Constituties van het klooster of de orde.

Abdijen en priorijen van mannen

Bij kloosters van mannen geldt dat alle abdijen en priorijen in een bepaald internationaal verband staan. In de Constituties is na te gaan wie bevoegd is op te treden bij problemen (bijvoorbeeld de abt-generaal of de abt van een ander klooster) en hoe ver die verantwoordelijkheid en bevoegdheid reiken.

Abdijen en priorijen van vrouwen

Bij kloosters van monialen geldt een belangrijk onderscheid: enerzijds zijn er kloosters die verbonden zijn met een mannenorde, anderzijds zijn er kloosters die geen formele binding hebben met een mannenorde. In het Wetboek van Canoniek Recht worden deze twee groepen beschreven in de cc.614 en 615. Een klooster hoort bij c.614 als de Constituties bepaalde bevoegdheden toekennen aan een Hogere Overste in een mannenorde. Deze Hogere Overste is dan de Religieus Ordinaris van het monialenklooster.

Als er in de Constituties van het monialenklooster geen bepalingen staan die bepaalde bevoegdheden toekennen aan een Religieus Ordinaris, geldt c.615. In dat geval heeft de lokale Bisschop speciale verantwoordelijkheden om het monialenklooster te ondersteunen.

Bij problemen van bestuurbaarheid is dus voor kloosters van c.614 de mannenorde de aangewezen instantie om ondersteuning te bieden, bij kloosters van c.615 is dat de lokale Bisschop.

In geval van twijfel kan het KNR-Bureau helpen de Constituties op de juiste wijze te interpreteren.

Vultum Dei Quaerere en Cor Orans

Twee recent verschenen documenten zullen waarschijnlijk in de komende jaren belangrijke consequenties hebben voor de kloosters van monialen. De in 2016 verschenen Apostolische Constitutie Vultum Dei Quaerere en de in 2018 daarop volgende Instructie Cor Orans bevatten nieuwe regels die de vitaliteit van het vrouwelijke contemplatieve leven willen bevorderen.

De nieuwe regels gaan in twee richtingen:

  1. Hoewel elk vitaal klooster autonoom blijft, mag geen enkel klooster zich volkomen isoleren
  2. Als een klooster niet meer vitaal is, moet onderzocht worden of dit te verbeteren valt of dat het klooster moet worden opgeheven.

Het eerste punt heeft tot consequentie dat elk klooster moet toetreden tot een federatie. Waar er nog geen federatie is, moet die opgericht worden. Dit gebeurt door de H. Stoel. Elke federatie moet een Presidente kiezen, die zich laat bijstaan door een Federale Raad en een Religieus Assistent. Diverse bevoegdheden die nu berusten bij de Religieus Ordinaris (voor c.614 kloosters) of bij de Diocesane Bisschop (voor c.615 kloosters) komen bij de Federaal Presidente te liggen. Een belangrijk punt van samenwerking binnen de federatie is de vorming. De initiële en voortgezette vorming mogen niet meer in isolement door het klooster worden georganiseerd.

Voor de kwestie van voltooiing is vooral het tweede punt van belang. Kloosters die niet vitaal de toekomst in kunnen kijken, en waarbij dit ook niet meer te veranderen valt, moeten worden opgeheven. Cor Orans geeft hiervoor een procedure aan. De H. Stoel heeft hierbij voor ogen dat de zusters van niet meer vitale kloosters worden opgenomen in kloosters die dat nog wel zijn.

De KNR vraagt zich af of dit in alle gevallen een zinvolle stap zou zijn. In onze Nederlandse context zijn er diverse kloosters die nog slechts uit enkele zusters bestaan die allemaal op hoge leeftijd zijn. Vaak wonen deze zusters in ouderenhuisvesting. Het lijkt meestal niet zinvol om deze over te plaatsen naar een ander klooster.

Wel blijft de noodzaak bestaan de opheffing van een klooster waarvan alle zusters overleden zijn, op de juiste manier te regelen. De regels van Cor Orans verschuiven deze verantwoordelijkheid van de Religieus Ordinaris (voor c.614 kloosters) of de Bisschop (voor c.615 kloosters) naar de Federatie. De KNR kan hierbij ondersteunen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

pauselijke sleutels

 

 

   Cor Orans