Kloostermensen: is er sprake van een groen twijgje?

Gepubliceerd op: 7-3-2018 om 16:00 door eh.

HEESWIJK - Zaterdag 3 maart werd in de Abdij van Berne het boek Kloostermensen gepresenteerd. Ruim 20 religieuzen van verschillende orden en congregaties vertellen in het boek over wie ze zijn en wat ze doen.

 Voor deze bundel interviewde Leo Fijen en Maria van Mierlo verschillende oversten, abten en abdissen en daarnaast ook nieuwe religieuzen. Want ondanks de vele verhalen over afbouw en voltooiing, is er bij verschillende orden en congregaties sprake van een kleine nieuwe aanwas. 'Een groen twijgje', zoals een van de jonge Dominicanen het noemt. 

Uitreiking kloostermensen
V.l.n.r.: Broeder Thomas Quartier osb, abt Henry Vesseur osb, Leo Fijen, abt Denis Hendrickx o.praem

Ruimte voor het individu

Tijdens de presentatie van het boek ging Leo Fijen in gesprek met twee van de geïnterviewde abten en een van de 'nieuwelingen'. Abt Bernardus Peeters van de Trappisten in Berkel-Enschot, vertelt in het boek dat het huidige kloosterleven meer flexibliteit en creativiteit vraagt, zeker ook van de abt. Die moet niet langer een dompteur zijn die zijn medebroeders als leeuwen temt. Abt Bernardus ziet de abt liever als iemand die deel uitmaakt van de gemeenschap en meeplooit met de vele hoeken en plooien die deze gemeenschap heeft. Hoewel je soms ook plooien moet rechtstrijken en sturen. 

Abt Bernardus wijst op het feit dat de samenleving individualistischer is geworden en dat er ook in de kloostergemeenschappen meer aandacht en ruimte moet zijn voor de individualiteit van de verschillende jonge broeders. Soms moet je tegen de gewoonten ingaan: bij de trappisten in Koningshoeven hebben ook de novicen een taak in de kaasmakerij. 

Ook bij de Benedictijnen in Doetichem wordt gezocht naar nieuwe werkzaamheden voor de jonge broeders. Abt Vesseur zoekt dat niet in het maken van kaas of bier, maar in het bieden van stilte. Er zijn plannen om het gastenverblijf en stiltecentrum uit te breiden, want daar is vraag naar.  "Vroeger verkochten we stieren, nu stilte."  voegt hij toe.

Nieuwe vormen

Abt Denis Hendrickx van de Norbertijnen wijst op het belang van flexibiliteit. Hij denkt na over nieuwe vormen zoals tijdelijke verbondenheid met de abdij. "Je binden voor je hele leven is niet meer zo van deze tijd. Misschien moet het mogelijk worden om voor een korte periode van bijvoorbeeld vijf jaar norbertijn te zijn."  Een ander idee is het Begijnhofmodel. "Mensen die nu intreden hebben vaak al een leven in de maatschappij opgebouwd met werk en relaties. In het begijnhofmodel is er plaats voor mensen die gedeeltelijk met ons mee willen leven maar deels ook nog hun eigen leven hebben. Dat geeft ook ruimte aan onze vita mixta, ook in het noviciaat. Bovendien heb je dan nog iets om op terug te kunnen vallen als het onverhoopt niet mag lukken en de nieuweling uiteindelijk een andere keuze maakt." 

Een voorbeeld van deze vita mixta is novice Rob Tanke, die drie dagen in de week lesgeeft op een PABO in Amsterdam en dit combineert met het gemeenschapsleven bij de Norbertijnen in Hierden. Na twee eerdere perioden bij de Norbertijnen voelt hij dat hij nu toch eindelijk thuisgekomen is. 

In het boek is het verhaal te lezen van Milou die zich thuis voelt komen bij de zusters Augustinessen van Casella en daar gaat meeleven. Ook deze zusters hebben gezocht naar nieuwe manieren om hun apostolaat vorm te geven en jongeren de mogelijkheid te bieden de stilte en God te ontdekken in hun leven.

Levenskeuze

Tijdens het tweede deel van de middag hield Thomas Quartier osb een inleiding. Hij heeft het boek voorzien van een voor- en nabeschouwing. Enerzijds waarschuwt hij voor al te veel optimisme over de nieuwe aanwas op sommige plaatsen. "Het groene twijgje kan zomaar kaalgevreten worden." De keuze voor religieus leven is radicaal en niet voor de hand liggend. Ook bij het zoeken naar nieuwe vormen, lever je in." Als voorbeeld noemt hij de abdij in West-Vleeteren, waar nadat de nieuwbouw uiteindelijk was voltooid ook broeders uittraden.

Anderzijds ziet hij ook de hunkering naar spiritualiteit en zingeving die er lijkt te zijn in de maatschappij.  "De verhalen in het boek zijn stuk voor stuk getuigenissen van de zoektochten van deze kloostermensen. Zij houden ons een spiegel voor,: 'welke keuzes heb ik zelf wel of niet gemaakt?'  'Wat zijn de stabiele factoren in mijn leven?' 'Waar ligt mijn betrokkenheid?' 'Waar is God aanwezig in mijn leven?' In feite zijn we allemaal kloostermensen die op zoek zijn." 

De keuze voor het religieuze leven is een hele specifieke keuze en kan soms gezien worden als provocatie. Toch merkt Thomas Quartier dat het vaak geen ergernis of irritatie oproept. Wel laat het anderen zich te vraag stellen 'waar kies ik nu eigenlijk voor?' Mensen maken niet graag keuzes, maar als jij het niet doet maakt het leven die keuzes voor jou."

In onze maatschappij die steeds meer vraagt om flexibiliteit raken mensen hun innerlijke stabiliteit soms kwijt. Kloosters zijn plaatsen waar de waarden van stabiliteit en betrokkenheid te vinden zijn. Het is niet vreemd dat veel gastenverblijven van kloosters vol zitten.

Handreikingen

Quartier besluit zijn nabeschouwing met drie handreikingen voor alle kloostermensen in deze tijd: geef  ruimte in kloosters voor het individu en zijn levensbagage, kerken en parochies kunnen leren van de gemeenschapsvorming in kloosters en tot slot: de kloosters zouden hun deuren nog meer open moeten houden voor mensen die de stilte en de leegte zoeken in hun drukke agenda's. 

Het boek Kloostermensen is verkrijgbaar bij Bernemedia en Adveniat.