Karmel in Lourdes

Gepubliceerd op: 6-1-2016 om 08:44 door Liduina van den Broek.

LOURDES - In het kader van het Jaar van het Godgewijde leven heeft het blad 'Lourdes' dit jaar enkele religieuze gemeenschappen belicht, die in Lourdes actief zijn. In deze laatste aflevering: de karmelietessen.

Voor de pelgrim die vermoeid en verzadigd van alle indrukken en belevenissen van Lourdes even tot rust wil komen, biedt de kapel van de zusters karmelietessen een oase van stilte en gebed. Eenmaal over de drempel, word je als vanzelf in deze sfeer ondergedompeld. De karmelietessen hebben zich in 1876 – nog tijdens het leven van Bernadette – in Lourdes gevestigd. Hun klooster ligt prachtig tegen de heuvel, pal achter de Bernadettekerk en recht tegenover de grot van Massabielle. 

Lourdes2

In het zicht van de plek waar zich het gesprek tussen Maria en Bernadette ontspon, wilde de stichteres de opdracht van Bernadette voortzetten in een leven van eenzaamheid, stilte en gebed. En dit doen de karmelietessen tot op de dag van vandaag. Desgevraagd verklaart de priorin van het klooster dat de zusters, in de geest van Bernadette, de kralen van de rozenkrans door hun vingers laten glijden en hierbij de boodschap van Lourdes in zich opnemen. Hun kapel is een haven van vrede en stilte, waar de pelgrims kunnen bidden: wanneer en zo lang als ze dit wensen. 

De zusters zijn er niet voor zichzelf, maar voor de Kerk en voor het heil van de wereld. Het is immers hun kernopdracht om zichzelf te vergeten en een verborgen leven te leiden. Ze zien zichzelf als klein geworden mensen, die alle ruimte openlaten voor de pelgrims: broeders en zusters van Jezus. In navolging van Maria, die dit mooie plekje te in de majestueuze natuur van de Pyreneeën uitgekozen heeft, willen de karmelietessen hun eenheid met de schepping beleven door een leven in harmonie met elkaar, met de pelgrims en met de natuur die hen omringt. Want alles spreekt hen van God en zijn plan met de wereld. Nu reeds wordt voor hen dit heilsplan werkelijkheid in de saamhorigheid die zij elke dag opnieuw zoeken en vinden in de stilte.

Karmelgebergte

Om de levensopdracht en de zending van de karmelietessen in Lourdes beter te begrijpen, is het goed om de oorsprong en het doel van de karmelorde te kennen. Daaruit komt naar voren hoe deze religieuze orde, waarin alleen de relatie met God centraal staat, zich een blijvende plaats heeft weten te veroveren in Europa. Ook wordt dan duidelijk hoe het kan dat Bernadette en de zusters van deze kloosterorde zich zozeer tot elkaar aangetrokken voelden, dat ze nu in Lourdes onafscheidelijk zijn geworden. 

De karmelorde is ontstaan op de Karmelberg in het uiterste noorden van Israël. Rond 1200 na Christus leefde daar een groep kluizenaars, geboeid door de eenzaamheid van het Karmelgebergte. Zij wilden er een leven leiden naar het voorbeeld van de profeet Elia, de eenzame bij uitstek. Net als Elia zochten zij de Levende. Deze kluizenaars hadden in feite zo de uiterste cosequentie getrokken uit hun pelgrimstocht naar het Heilig Land. Want ook toen was pelgrimeren een populaire manier om uiting te geven aan je religieuze gevoeligheid. In de mystieke ruimte van de karmel werden zij tenslotte definitief weggetrokken van de gevestigde patronen en leefwijzen van hun tijd en binnengeleid in God.

Toen in 1238 de karmelieten door de oprukkende Saracenen (moslims) gedwongen waren hun geliefde Karmelberg te verlaten, vestigden zij zich in Europa. Deze gedwongen uittocht betekende niet alleen een fysieke en psychische ontworteling, maar bovenal een geestelijke uitdaging, aldus Kees Waaijman in zijn boek De mystieke ruimte van de karmel. De prangende vraag die beantwoord moest worden, was hoe je karmeliet kon blijven zonder Karmelberg. Het antwoord luidde: “Trek op iedere plaats waar je woont weg uit het eindige en ga binnen in de oneindige ruimte die God is. Maak van iedere plaats een karmel.”  

Bedelorde

Al heel snel traden ook zusters toe tot de ‘Orde van Onze-Lieve-Vrouw van de berg Karmel’. Vaak waren dat religieuzen die al tot een andere orde behoorden, maar zich meer thuis voelden bij de inspiratie van de nieuwe kloostergemeenschap. Soms lagen ook praktische redenen hieraan ten grondslag, omdat er bijvoorbeeld van een bepaalde orde maar één klooster in een stad mocht zijn. Hoe dan ook, de karmelieten werden geschaard onder de zogenaamde bedelorden, net als de franciscanen en dominicanen, die ongeveer in dezelfde tijd  ontstonden. Zij onderscheidden zich van de al veel oudere monastieke ordes – zoals de benedictijnen en de augustijnen – door geen vaste inkomsten uit bezittingen aan te nemen. De paters en broeders trokken rond om te prediken en overal de blijde boodschap te verkondigen. 

Lourdes1

Dit rondtrekken zat er voor de vrouwelijke religieuzen echter niet in: zij werden achter slot en grendel gezet en moesten leven van giften. Dit hing ondermeer samen met hun eigen veiligheid, maar ook met de visie op de taak van de vrouw binnen de maatschappij en de Kerk in die tijd. Die moest ontvangend zijn, helemaal gericht op het horen van het Woord en het stil bewaren van het gehoorde in het hart. Dit paste natuurlijk prima bij de kerntaak van de karmelorde, die een leven van teruggetrokkenheid en stil luisteren en kijken naar God als enig doel had.

Tot op de dag van vandaag leven er overal ter wereld zusters en broeders van de Orde van Onze-Lieve-Vrouw van de berg Karmel. Trouw aan hun oorspronkelijke regel leggen zij zich toe op gebed en stilte, levend als kluizenaars in vrij kleine gemeenschappen. Was het immers niet de heilige Teresa van Avila, de grote Spaanse hervormster van de karmelorde uit de zestiende eeuw, die haar zusters aanspoorde “dat zij als arme kleinen in eenvoudige huizen moesten wonen, die geen enkel gedruis zouden maken wanneer zij instortten?”

Bernadette

In de tijd van Bernadette leefden er karmelietessen in Bagnères, in de nabijheid van Lourdes. Bernadette schijnt overwogen te hebben daar in te treden, omdat zij er hevig verlangde om een verborgen leven te leiden, ver van alle drukte die op haar af kwam sinds ze had getuigd over de verschijningen. Uiteindelijk is zij ingetreden bij de zusters van Nevers, waar zij tot haar dood op 16 april 1879 verbleef. 

Ook al ging Bernadette niet naar de karmelietessen, de karmel kwam naar haar. Althans naar de plek, waar zich het diepe geheim van haar leven heeft afgespeeld: de grot waar Bernadette Maria heeft ontmoet. 

Het tijdschrift Lourdes