Chemin Neuf brengt nieuw elan in Oosterhout

Gepubliceerd op: 15-4-2015 om 07:25 door Ruud Staverman. Bron: De Kovel

OOSTERHOUT - Monastiek tijdschrift De Kovel gaat op zoek naar de actualiteit van het kloosterleven. Hoe ziet kloosterleven anno nu er eigenlijk uit? Of: Wat is de vrucht van de levens van al die generaties bidders voor ons?

In aflevering 30 van een serie over hedendaags kloosterleven staat de Gemeenschap van Chemin Neuf centraal, die gevestigd is in de Sint Paulusabdij.

Sint Paulusabdij
Het  benedictijnenklooster van Oosterhout werd in 1907 door de Franse congregatie van Solesmes gesticht. In het midden van de twintigste eeuw beleefde de abdij een grote bloei met vele Nederlandse roepingen en een grote geestelijke uitstraling. Maar dat nam naar het einde van de eeuw weer sterk af. Uiteindelijk verlieten de zeventien overgebleven, hoogbejaarde monniken de abdij en trokken in 2006 naar het verzorgingshuis Zuiderhout in Teteringen, niet ver van Oosterhout. Op hun instigatie werd de abdij toevertrouwd aan Chemin Neuf. Op dit moment leven, bidden en werken er twaalf leden van die gemeenschap in het klooster, onder wie ook een gezin. De gemiddelde leeftijd is circa 35 jaar. Ook buiten het klooster wonen er leden van Chemin Neuf, broeders en zusters van de zogenaamde ‘wijkfraterniteit’. Zij wonen in hun eigen huis, in de nabijheid van het klooster, staan in directe verbondenheid met de leefgemeenschap, leven en bidden vanuit dezelfde spiritualiteit en behartigen dezelfde missie. De gemeenschap koestert het verlangen om de abdij als oord van stilte en gebed, en als plaats van ontmoeting met God, met elkaar en met de retraitanten te promoten.

Wie de website van de Sint Paulusabdij bezoekt, staat versteld van het scala van activiteiten die de aldaar neergestreken charismatische beweging van Chemin Neuf aanbiedt. Retraites, workshops voor gehuwden, sessies over het gebed, brouw-en-bid-dagen, bijeenkomsten voor jongeren en zelfs een minicamping: het kan niet op. In 2015 is de Sint Paulusabdij niet meer weg te denken uit de lijst van plekken die gonzen van de spirituele bedrijvigheid. Dat zag er op het einde van de vorige eeuw wel anders uit. De activiteiten van het voormalige benedictijnenklooster, waar ooit 150 monniken baden en werkten, kwamen langzaam tot stilstand. De kleine groep bewoners die er nog was, had inmiddels een hoge gemiddelde leeftijd bereikt en het leek erop alsof de beheerders van het immense gebouwencomplex definitief de deuren moesten sluiten.

klooster

Gemeenschap Chemin Neuf
“De heilige Geest besloot anders”, vertellen zuster Ruth Lagemann (47 jaar) en pater Emmanuel Georges (37 jaar). Beiden zijn lid van de Gemeenschap Chemin Neuf. Die organisatie ontstond in 1973 uit een rooms-katholieke gebedsgroep in het Franse Lyon. De bijeenkomsten werden gehouden in een pand aan de Chemin Neuf (Nieuwe Weg) van de Rhône-stad, maar na verloop van tijd deinde het project uit tot een gemeenschap met pakweg tweeduizend leden in een dertigtal landen. De leden engageren zich tot een even eenvoudige als alomvattende taak: het uitdragen van de boodschap van Jezus Christus, in een geest van oecumene en dienstvaardigheid.

De apostolische gemeenschap laat zich vooral inspireren door de charismatische vernieuwing. Ze telt celibataire broeders, zusters en priesters, mensen die tijdelijk celibatair wensen te leven, echtparen en gezinnen. De leden zijn afkomstig uit verschillende christelijke kerken en geven in het dagelijkse leven met concrete activiteiten vorm aan hun roeping voor de eenheid onder de christenen. Een deel van hen woont in (voormalige) abdijen en huizen, waar het leven wordt bepaald door het ritme van het dagelijkse gebed: persoonlijk gebed en lauden in de ochtend, eucharistieviering op het middaguur en ’s avonds de vespers en eucharistische aanbidding of stil gebed. Andere leden die hun eigen huis behouden, geven op hun manier gestalte aan de spiritualiteit van Chemin Neuf. 

 

Pater Emmanuel

Kloosterstructuur
Het gebed van de overgebleven monniken van Oosterhout, die een goede oplossing voor hun abdij zochten, werd in 2003 verhoord. Via monseigneur Tiny Muskens, de toenmalige bisschop van Breda, kwamen de benedictijnen in contact met Chemin Neuf. Niet veel later verzochten ze die Gemeenschap om het geestelijk leven vanuit de eigen spiritualiteit in de Sint Paulusabdij voort te zetten. Zuster Lagemann herinnert het zich nog goed: “Toen die vraag kwam, hebben we lang gebeden en overlegd of we dit wel moesten doen. Je neemt niet zomaar even een spiritueel huis over dat honderd jaar lang zijn stempel op de omgeving drukte.” Na een periode van onderscheiding en gebed sprak de Gemeenschap op 15 augustus 2005 haar 'ja' uit. Opnieuw was het een 'Franse' religieuze gemeenschap die besloot zich in Nederland te vestigen. In 2006 kwamen enkele broeders en zusters van Chemin Neuf naar Nederland en leefden de twee gemeenschappen gedurende een half jaar samen in de abdij. Dit om de praktische overdracht op een vloeiende manier te laten verlopen. De benedictijnen verhuisden nog datzelfde jaar naar Teteringen en droegen, na een proeftijd van zeven jaar, op 9 december 2013 de abdij officieel over. Ruth: “Wij waren heel dankbaar voor het vertrouwen dat de monniken in ons stelden en hebben veel van hen mogen leren. Wij bouwen en steunen op hun gebed en zijn zeer erkentelijk voor de samenwerking tussen oude en nieuwe gemeenschappen.”

Inmiddels is de leefgemeenschap gegroeid. In de voormalige ziekenafdeling woont een gezin dat een eigen leefruimte heeft. Daarnaast bewonen drie zusters, drie broeders en drie vrijwilligers de Sint Paulusabdij. En onlangs trad een Nederlandse jonge vrouw in. Zuster Ruth legt uit: “Onze structuur is die van een kloostergemeenschap. Wie wil intreden, doorloopt eerst het postulaat, een periode van kennismaking en vorming. Dan volgt het noviciaat. Is ook die proeftijd voleind, dan kan je kiezen om voor een bepaalde of onbepaalde tijd mee te draaien in de gemeenschap. De keuze is sowieso pittige keuze, want er zitten hier mannen, vrouwen, gezinnen, katholieken en protestanten. En dan zijn er ook nog eens de verschillende culturele achtergronden.”

Iedereen die zich engageert, stort zijn inkomsten in een gemeenschappelijke pot. Wie zich voor een paar jaar wil verbinden, ‘parkeert’ geld en goederen om eventueel later de draad van het seculiere leven weer op te pakken. Wie de eeuwige gelofte aflegt, dient alle bezittingen op te geven. Voor gezinnen gelden aparte arrangementen. “Maar ook al krijgt een familie, die voor Chemin Neuf kiest, een aparte leefruimte in de abdij, de keuze blijft behoorlijk radicaal”, meent pater Emmanuel.

Op zoek naar God
Het was (en is) natuurlijk wel even wennen voor de inwoners van Oosterhout en omgeving. De verstilde plek, waar de broeders een eeuw lang Gods lof zongen, begint steeds meer bezoekers te trekken. Vooral de laatste twee jaar. De belangstelling voor de gemeenschap en voor haar werk groeide flink na het tv-programma Op zoek naar God, dat de Nederlandse Evangelische Omroep in 2013 uitzond. Daarin zochten een vijftal Bekende Nederlanders de stilte van de Sint Paulusabdij op: presentatrice en actrice Lieke van Lexmond, topmodel Kim Feenstra, socialite Christina Curry, actrice Sanne Vogel en punkrock zangeres Elle Bandita (alias Ryanne van Dorst). Zuster Ruth: “Toen we het verzoek kregen om daaraan mee te werken, hebben we na een tijd van onderscheiding gevoeld dat het om een verzoek van de Heer ging.” Lachend gaat ze verder: ”Eigenlijk gold het als een verrassing van de heilige Geest. We nemen als uitgangspunt: er zijn voor iedereen, ook voor BN’ers. Zelfs als dat op de televisie komt. Wel hebben we vooraf en tijdens de opnames duidelijk gemaakt dat we het belangrijk vinden dat de deelnemers open staan voor de kansen die ieder krijgt om God te ontmoeten. Dat was voor hen geen probleem. Ik vond het bijzonder dat de BN’ers een tijdje meeleefden in oude kamers, zonder eigen douche en toilet. Vooral in de huidige cultuur van maximaal comfort moet het confronterend zijn om zo simpel te leven. Maar onze bekende gasten hebben dat toch maar gedaan!”

Pater Emanuel en zuster Ruth zijn blij met de vruchten van de uitzendingen. De Sint Paulusabdij kwam niet alleen positief in beeld; het programma leverde ook een bijdrage aan het spirituele leven van kijkers en enkele BN’ers zelf. Zuster Lagemann wil er wel iets over kwijt: ”Met een paar van die BN‘ers heb ik nog steeds contact. Onze spiritualiteit sprak hen aan en we mailen zo af en toe. Of zoals iemand van die groep zei: ‘Mensen zijn maar geïnteresseerd in mijn buitenkant; ik heb ook een heel andere, innerlijke kant. Maar die zien ze niet. Ik ben dankbaar dat ik in deze beschermde ruimte eens voor mijn binnenkant kan zorgen.’ Ze zijn allemaal van harte welkom als ze terug willen komen… zonder camera’s. Op verzoek hebben we onlangs voor een van hen gebeden. De vruchten van het gebed werden daarna zichtbaar.” Over wie het ging en welke vruchten dat waren, zwijgen Ruth en Emmanuel.

Niet-gelovigen
Op zoek naar God bracht ook een hausse teweeg in het aantal aanmeldingen voor retraites. Pater Emmanuel vertelt: “Na de uitzending op zondagavond stond de telefoon die maandag roodgloeiend. Daar waren we natuurlijk blij mee, want ons verlangen bestaat erin dat ons huis een oord van gebed is en blijft. Door dat programma zochten de afgelopen maanden ook veel niet-gelovigen ons op – dat zijn nu niet bepaald mensen die op geregelde tijdstippen een retraite volgen.” Emmanuel noemt het voorbeeld van een jonge, onkerkelijk opgegroeide vrouw die dankzij de uitzendingen gefascineerd raakte door het thema ‘God als persoon’. Het onderwerp boeide haar dermate dat ze contact opnam met Oosterhout en daar de ervaring mocht opdoen van een persoonlijke ontmoeting met God. Ze meldde zich vervolgens bij een parochie, koos voor de Kerk en ontving in de paasviering het doopsel.

Maar hoe groot de openheid in de Sint Paulusabdij ook is, toch worden niet alle verzoeken gehonoreerd. Zuster Ruth verduidelijkt: “Centraal staan bij ons: Jezus, de Bijbel en de ontmoeting met God. Je hoeft niet meteen alles te geloven; als je er maar open voor staat. Nu melden zich ook wel eens mensen die graag een boeddhistische meditatie of een niet-christelijke retraite willen meemaken. Die verwijzen we door naar andere plaatsen.”

Wie denkt dat Chemin Neuf in Oosterhout één groot retraiteoord is en dat de kernleden zich uitsluitend bezighouden met de organisatie van spirituele bijeenkomsten, heeft het mis. Om het werk voort te kunnen zetten, dient geld te worden verdiend of naar andere geldbronnen gezocht. Het is immers niet eenvoudig om het reusachtige pand te onderhouden. Chemin Neuf huldigt het gezonde principe: elke vestiging haalt de eigen broek op. Ook de Paulusabdij moet dus zelfvoorzienend zijn.

Het werk van de Heer
“Het blijft een uitdaging,” zegt Ruth eufemistisch, “maar gelukkig krijgen we hulp van bevriende bouwkundige en financiële professionals. Roeping tot rijkdom kennen we niet. Wij weten dat de abdij een oud gebouw is, dat noopt tot een leven in eenvoud. Dat vinden we prima. Een luxe verbouwing was voor ons niet nodig. We zijn acht jaar geleden zo ingestapt in de oude cellen van de broeders. Die zijn nog steeds hetzelfde gebleven.”

Twee jaar geleden begon echter het dak te lekken. Om de reparatiekosten te dragen werd de actie Adopteer een dakpan in het leven geroepen. Emmanuel: “Daar werd enthousiast op gereageerd en we hebben op die manier de helft van de herstellingswerken kunnen bekostigen. Omdat het gebouw een rijksmonument is, proberen we ook subsidies te verwerven, puur gericht op het onderhoud van het complex.” Het organiseren van activiteiten en het genereren van geldelijke middelen moeten wel in evenwicht zijn, waarschuwt Ruth. “Het is fijn dat we aan retraites, workshops en andere bezigheden geld overhouden, waarmee we de gebouwen in stand houden. Maar we mogen niet vergeten dat we het werk van de Heer volbrengen. Dat kun je alleen als je beseft een weg van geloof en vertrouwen te bewandelen.” Met dat vertrouwen in het hart staan voor het komende jaar weer tal van activiteiten in en rond de Sint Paulusabdij op het programma. Hectisch kan dat eigenlijk niet heten voor wie als uitgangspunt neemt dat mensen een klooster moeten kunnen ervaren als een plek van rust en stilte, waarin God kan worden ontmoet.

Brouwen en bidden
Zo zijn er dit jaar een hele rist retraites gepland, alsook meerdere jeugdbijeenkomsten, waaronder een jongerenweekend tijdens het paastriduüm. Belangstellenden kunnen ook voor lezingen over spiritualiteit op zogenoemde Paulus-zaterdagen intekenen. En er zijn meeleefweekends. Voorts staat de abdij elke donderdag open voor degenen die het gemeenschapsleven willen ontdekken en mee willen helpen met wat werk in de tuin of het verrichten van kleine reparaties. Kana-bijeenkomsten zijn er dan weer voor echtparen die zich willen bezinnen over de relatievorming met elkaar en met God. Vorig jaar trokken die workshops alleen al zo’n 130 deelnemers.

Nieuw is de workshop ‘Brouwen en bidden’. Op een zaterdag leren deelnemers hun eigen bier te brouwen en tegelijkertijd het gemeenschapsleven te ontdekken. Pater Emmanuel geeft er een woordje uitleg bij: “De vader van het gezin dat bij ons woont, is zelf een verwoed brouwer en zag hierin een kans om een extra steentje bij te dragen aan het leven van onze gemeenschap. We vonden het een goed idee. Het concept bier brouwen en proeven in een abdij heeft al een aparte uitstraling.” Zuster Ruth vult aan: “De workshop levert niet alleen bier op, maar geeft de deelnemers de gelegenheid om een en ander op een dieper niveau te laten ‘gisten’. Er is het middaggebed en de klassieke afsluiting met een terugblik. Onlangs deden we dat met een korte meditatie over de dramatische gebeurtenissen in Parijs. Het was voor ons en de brouwers op dat moment heel weldadig om zo’n overpeinzing mee te maken en te bidden voor vrede en verzoening in deze onrustige wereld.”    

Een tent dicht bij God
Vorig jaar startte Chemin Neuf met de Paulus-oase. Ook dit idee kwam als het ware als een geschenk uit de lucht vallen. Zuster Lagemann: ”Op een dag kwam iemand langs die op zoek was naar een camping bij een klooster. Hij wou een centrum van stilte en gebed leren kennen, maar wel op een afstandje blijven. Dat vonden we een geweldig idee en we hebben op een stuk grond van de abdij een bescheiden minicamping opgezet: de Paulus-oase. Het idee is simpel: in de zomer aan jongeren en gezinnen de ruimte geven om hun tent op te zetten en bij ons tot bezinning en tot rust te komen.”

Unique Selling Point van deze kampeerplaats is niet de moderne sanitaire voorziening in de voormalige smederij, maar een kerk die altijd open staat. Ruth laat er geen twijfel over bestaan: “Alleen dat laatste zien we als onze grootste schat. Een altijd beschikbare plaats van gebed… met een gratis parkeerplaats erbij: dat is pas echt zeldzaam in Nederland.”

Geen kampeerder is overigens verplicht de gebedsdiensten bij te wonen of mee te werken in en rond de abdij. Wel worden rond de Paulus-oase vieringen en verschillende activiteiten georganiseerd. Daarnaast is op de camping een koffieruimte waar de kampeerders met elkaar en met leden van de gemeenschap in gesprek kunnen gaan. Zuster Ruth: ”Een klein maar veelbelovend begin. Niets hoeft, alles mag. Ik herinner me een man die hier uitgeput aankwam; hij bleef twee weken, was na die tijd opgeknapt en kon het leven weer aan. Een verrijzenis!”

Geen lamp onder de korenmaat
De leden van de gemeenschap doen duidelijk niet aan navelstaarderij. Heel bewust zoeken de bewoners van de Sint Paulusabdij de omgeving op. Heel Oosterhout vond het bizar dat de monniken vertrokken en dat een gemeenschap met aanvankelijk alleen buitenlandse mannen en vrouwen in de abdij haar intrek nam. Pater Emmanuel: “Daarom wilden we van meet af aan investeren in goede relaties met de buurt. Chemin Neuf organiseert, samen met de katholieke en protestantse gemeenten in Oosterhout, op de koopavond vóór Kerstmis het evenement Nightfever. De Sint Jansbasiliek, gelegen in het hart van de Brabantse stad, staat dan open voor mensen die er tot laat in de avond musiceren, zingen, bidden, kaarsjes opsteken, praten met elkaar, met een priester of een dominee, en naar Taizé-liederen luisteren. De happening, die tijdens die openingsuren in gebed gedragen wordt door de drie kloosters van Oosterhout, trok het afgelopen jaar bijna vijfhonderd gegadigden.

Die twee andere kloosters waarover de pater het heeft, zijn de Onze-Lieve-Vrouweabdij van de zusters benedictinessen en Sint Catharinadal van de zusters norbertinessen. Samen met de Sint Paulusabdij vormen zij, zoals de volksmond het wil, de Heilige Driehoek. Dit jaar organiseren de drie religieuze gemeenschappen een Kloosternacht voor jongeren. Dat event over het gebed heeft plaats op de drempel van Hemelvaart. Ruth weet: ”Als je jongeren wil bereiken, moet je iets ’s nachts doen. We bieden tussen valavond en zonsopgang een wandeltocht aan die de drie kloosters met elkaar verbindt. De tocht vangt aan met de vespers bij de norbertinessen; de jongeren wandelen vervolgens naar de Sint Paulusabdij waar wij hen een gevarieerd programma voorschotelen; de afsluiting, met gebed, ontmoeting en ontbijt, heeft plaats bij de benedictinessen.”

Aan creatieve ideeën kennelijk geen gebrek. Zijn er nog nieuwe plannen in de maak? Emmanuel lacht: “Plannen? Die houdt de heilige Geest voor ons in petto. Te zijner tijd kennen we die wel, nu nog niet. Sowieso gaan we door met onze missie. Hier in Oosterhout. We hebben een blijde boodschap. Waarom zouden we die wegmoffelen?”

Ruud Staverman is voorzitter van de benedictijnse oblatenraad van de abdij van Egmond-Binnen. Hij doceert Nederlands en Communicatie aan ROC TOP Almere en traint (aspirant-)managers.

Abonneren op De Kovel?