Herdenking Teresa van Avila

Gepubliceerd op: 28-3-2015 om 16:53 door WvdV.

NIJMEGEN - Dat de inspiratie van Teresa van Avila ook vijf eeuwen na haar geboorte nog springlevend is bleek bij de nationale herdenking van haar 500ste geboortedag op 28 maart 2015 in het Titus Brandsma Memorial. Het was een feestelijke dag voor de hele Familia Carmelitana: voor zusters, broeders, lekenorde (OCDS), Karmelbeweging en geassocieerden van O.Carm.

Dagvoorzitster Marika Meijer heette eenieder welkom, waarna de opening werd verricht door provinciaals Dick Cobben ocd en Jan Brouns o.carm. Na een kort muzikaal intermezzo onder leiding van Jan Egberink was hierna het woord aan Loet Swart, die momenteel werkt aan een boek over Teresa van Avila. Hij koos een verrassende invalshoek voor zijn lezing door het belichten van tekstfragmenten, die weerstand op roepen. In haar queeste blijft Teresa op zoek naar een nieuwe biechtvader en keer op keer weer stapt ze over op iemand anders. Maar volgens Loet Swart maakt de ergernis daarover plaats voor deernis wanneer men het waarom van deze zoektocht beter begrijpt. Wat voorts ergernis kan wekken is de zeer vaak herhaalde typering van haarzelf als ‘verdorven’, ‘slecht’ en ‘erbarmelijk’. Onwillekeurig vraagt een lezer zich af of Teresa van Avila zo’n laag zelfbeeld heeft, maar het is opmerkelijk dat zij nergens invulling geeft aan haar ‘slechtheid’. Wel staat haar frequent genoemde ‘slechtheid’ in sterk contrast met de zelfbewustheid, die zij uitstraalt, maar niet benoemt. Ze positioneert zich als autoriteit en beroept zich op haar eigen rijke ervaring. In navolging van Teresa-van-Avila-vorser Marcos ocd beschouwt Swart de omschrijving van Teresa van Avila als een retorische strategie, die er op gericht is om te overtuigen en om welwillendheid op te roepen. In feite brengt ze haar erkenning dichterbij door te stellen dat ze maar een domme vrouw is. Voor tijdgenoten was het ondenkbaar dat een vrouw begiftigd zou kunnen zijn met zoveel talenten. Zonder het afzwakken van haar vaardigheden en van haar natuur zou ze wellicht eerder op de brandstapel belanden dan opgenomen worden in het pantheon der heiligen. Maar er is nog een andere reden waarom Teresa van Avila zich laatdunkend over zichzelf uitlaat. Haar uitlatingen zijn niet louter strategisch, maar ook een weergave van haar authentieke kern-ervaring, waarin het besef van de nederigheid groeit naarmate God’s gunsten groter zijn. Dan gaat het om het besef van de menselijke ontoereikendheid in het licht van de grootheid van God.

Hierna was het tijd voor een tweede muzikaal intermezzo, waarin teksten van Juan de la Cruz en van Teresa van Avila zingend ten gehore werden gebracht.

Teresa

Een nieuw raam

Vervolgens stond een speciaal voor dit eeuwfeest ontworpen glas-in-lood-raam centraal. Ans Bertens ging in gesprek met de maakster Anna Rijken. Zij heeft haar glazeniersopleiding in Schoonhoven bijna afgerond en is met lof geslaagd voor dit meesterstuk, dat onderdeel uitmaakte van die opleiding. Anna Rijken heeft zich voor deze opdracht grondig verdiept in de geschriften van Teresa van Avila. Op de vraag wat haar met deze 15e- eeuwse mystica verbindt vertelde ze dat onder meer de zuivere, eerlijke schrijfstijl van Teresa haar aansprak, evenals haar houding en al hetgeen ze voor vrouwen in haar tijd heeft gedaan. Volgens Anna Rijken is Teresa niet geïnteresseerd in de mooie buitenkant, maar gaat ze direct door naar de kern. Bij het maken van dit raam stelde de jonge glazenier zich ten doel om teksten om te zetten in beeld. Daarbij wilde zij recht doen aan de traditie door de bekende attributen zoals de pen, het boek, het Karmelwapen, de H. Geest af te beelden. Daarnaast heeft ze gezocht naar een eigen ‘twist’. Op het raam staat Teresa van Avila in de regen en die regen is nodig voor de tuin, die symbool staat voor onze ziel. De regen is afkomstig uit de hemel. Door middel van een zandstraaltechniek heeft Anna Rijken kleine deukjes in het glas gemaakt, waardoor het licht versplinterd raakt met als resultaat dat er nog meer licht binnenkomt. Ook over andere facetten van het raam kon de kunstenares boeiend vertellen. Ze heeft bewust afgezien van het afbeelden van Teresa-in-extase, omdat de heilige zelf volgens haar die extase bijna als een afleiding beschouwde. Ze koos voor een jonge Teresa om aan te geven dat deze middeleeuwse heilige vernieuwend was en dat ook in onze tijd nog altijd kan zijn.

Hierna was het tijd voor een temperamentvolle dansgroep uit Arnhem: Academia Estrella. Sluitstuk van het ochtendprogramma was de plaatsing van een gedenksteen met de bekende tekst Solo dios basta.

Na de lunch was er opnieuw de beproefde afwisseling van muziek en dans met bezinning in de vorm van een inleiding door Ilse Kerremans en een Eucharistieviering.

Zie ook eerdere berichten over het eeuwfeest:

Vijfde eeuwfeest - aankondiging

Virtueel koor

Vanaf 1 mei maakt het raam onderdeel uit van een speciale (tijdelijke) expositie in het Erfgoedcentrum Kloosterleven Nederland.