Proefschrift over Zelfopoffering

Gepubliceerd op: 14-1-2014 om 08:58 door WvdV. Bron: UvH

UTRECHT - Inge van Nistelrooij doordacht het omstreden begrip zelfopoffering en kwam tot een herwaardering vanuit zorg-ethische uitgangspunten. Daarover schreef ze een proefschrift, dat ze op 15 januari zal verdedigen aan de Universiteit voor Humanistiek.

Inspiratie voor het proefschrift Sacrifice. A care-ethical reappraisal of sacrifice and self- sacrifice ontleende Van Nistelrooij onder meer aan de trainingen ethiek in de gezondheidszorg, die zij jarenlang verzorgde. Zij hoorde verhalen en ervaringen van zorgprofessionals, en besprak met hen casuïstiek, zorgvisies en vakliteratuur over ethiek en zorgethiek. Een terugkerend thema in de gesprekken was de worsteling van zorgprofessionals met de ‘grenzen van hun verantwoordelijkheden’. Deze ‘grenzen’ bleken veranderlijk, niet vooraf vast te stellen. Ze werden vaak overschreden, maar niet altijd tot schade van zichzelf. Vaak reageren mensen op deze overschrijding met opmerkingen als ‘Je moet je werk niet mee naar huis nemen’, ‘Er zijn wel grenzen aan wat je voor een ander kunt doen’ of ‘Je moet zoeken naar een balans tussen zorgen voor de ander en zorgen voor jezelf’. Toch bleken deze geen adequaat antwoord op de problemen van de dagelijkse zorgpraktijk. Zorgverleners willen juist ruimte voor hun betrokkenheid, en ervaren dat ze vaak meer doen of willen doen dan regels en plichten voorschrijven. Van Nistelrooij noemt deze ervaring zelfopoffering.

Inge van Nistelrooij

In de zorgethiek is het begrip zelfopoffering nauwelijks doordacht, terwijl er wel heel verschillend over geoordeeld wordt. Sommige zorgethici wijzen het idee van de zichzelf wegcijferende, de ondergewaardeerde, slovende zorgverlener resoluut af. Anderen zeggen dat zelfopoffering wel iets duidelijk maakt over wat zorgverleners doen. Van Nistelrooij vindt het van belang om het begrip beter te doordenken en biedt daarmee tegenwicht tegen de meer gangbare ethische nadruk op rationeel beslissen, onafhankelijk argumenteren, en universele normen. Ze behandelt enkele literaire en filmische verbeeldingen van zelfopoffering en put uit verschillende disciplines (zorgethiek, theologie, filosofische fenomenologie en hermeneutiek, en politieke theorie) voor de doordenking van het begrip. Ze verklaart waarom het denkbaar is dat zorgverleners zichzelf opofferen, zonder dat zij een machteloze of ondergeschikte positie innemen. Het kan ook betekenen dat zij hun eigen identiteit als zorgverlener realiseren. Zorgverleners zijn in hun zorgrelatie verbonden met de ander die ook betekenis heeft voor de eigen identiteit. Ze worden affectief geraakt door de ander, en vaak vraagt de concrete context van hen (meer) zorg te geven dan van tevoren gedacht. Zo is zelfopoffering ook denkbaar op het politieke vlak, als bijdrage aan de opbouw van de samenleving, die mede door zorgpraktijken gebeurt.

Inge van Nistelrooij (1967) is zorgethica met brede ervaring in het geven van trainingen, inleidingen en adviezen in ethiek in de zorg. Van haar hand verscheen eerder het Basisboek Zorgethiek. Over menslievende zorg, moreel beraad en de motivatie van verpleegkundigen (2008, 2e druk 2012) en Zorgen doe je samen (2009, 2e druk 2013). Voor haar promotietraject vond ze externe financiers. Ze werkt momenteel als universitair docent Zorgethiek aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht.

Site Universiteit voor Humanistiek