Missieverhalen overzee
NIJMEGEN - De KomMissieMemoires (KMM) heeft het interviewproject ‘Overzee’ afgesloten door de publicatie van het boek Dutch Missionary Activities.
Interviewproject
Het boek is de weerslag van het interviewproject ‘Overzee’ dat tussen 1976 en 1988 plaatsvond. Het boek bevat abstracts van interviews met maar liefst 901 missionarissen: priester-missionarissen, zusters, broeders/fraters en leken.
Globalisatie
Wat maken deze 901 interviews duidelijk? Volgens Willemsen, projectleider sinds 1996, vooral veel over het leven en de inzet van een generatie katholieken die zich zeer betrokken voelde bij de kerk en die ervan overtuigd was dat zij de boodschap van de kerk in andere continenten moest gaan verkondigen. “Van globalisatie was in de RK-Kerk al zeer vroeg sprake. Deze mensen hebben ertoe bijgedragen dat de ‘Europese Kerk’ een Wereldkerk werd.”
Levende geschiedenis
De missionarissen waren op het moment van interviewen vaak al op hoge leeftijd. Velen van hen kijken na een intensief werkzaam leven voor het eerst eens rustig terug op alle wederwaardigheden uit hun missietijd, positief en negatief. Hun verhalen beslaan grofweg de periode van 1930 tot 1970. De revue passeren de Tweede Wereldoorlog, de koloniale tijd en de dekolonisatie, de Indonesische vrijheidsstrijd en de Jappenkampen, en de impact van het Tweede Vaticaans Concilie.
Niet geïnterviewden
Willemsen tekent wel aan dat de geïnterviewden allen missionarissen zijn die in het ambt zijn gebleven. Niet geïnterviewd zijn missionarissen die gefrustreerd teruggekeerd zijn, uitgetreden zijn en/of gehuwd. Hun stem horen we niet. Dit komt door het selectiesysteem: orden en congregaties hebben de kandidaten voor een interview geselecteerd en niet de kmm. We horen de verhalen van hen die ondanks alle moeilijkheden in de missie gebleven zijn en die trouw gebleven zijn aan kerk, orde of congregatie. Dit geeft volgens de projectleider een zekere beperking bij de beeldvorming.
Emotioneel
Voor de meeste missionarissen was dit de eerste maal dat hen naar hun mening gevraagd werd en dat zij uitgenodigd werden te vertellen over hun leven en werk in dienst van de kerk, de orde of de congregatie. Dit wordt door henzelf bijzonder gewaardeerd. Het lijkt wel dat zij een beter oor vonden bij de interviewer dan bij leden van de eigen familie, de orde of de congregatie, zo schrijft Willemsen in zijn inleiding bij het boek. De interviews zijn daardoor niet alleen informatief, maar ook vaak emotioneel van toon.
Bisschoppen
Onder de geïnterviewden bevindt zich ook een dertigtal bisschoppen. Willemsen: “Wat opvalt is dat de mensen op de werkvloer meer geneigd waren zich op het gebied van bijvoorbeeld muziek en taalgebruik aan te passen aan de lokale gebruiken. De bisschoppen… nou ja, die kwamen nog vaker in Rome.”
Nederlands aandeel groot
Het aandeel van de Nederlandse missionarissen in de wereldmissie was groot. Om het materiaal voor een breed publiek toegankelijk te maken, is de publicatie in het Engels geschreven. Tien tot elf procent van het totale aantal missionarissen was van Nederlandse afkomst. Zij hebben dus een verhoudingsgewijs sterke invloed gehad op de uitbreiding van de Kerk. “Maar het Nederlandse beeld van de Kerk kwam niet altijd overeen met het beeld van het Vaticaan”, aldus Willemsen. “En dat heeft regelmatig tot verdriet, conflict en teleurstelling geleid.”
Namenlijst
In het boek opgenomen is een lijst met de personalia en gegevens over de bezigheden van alle 901 geïnterviewden. Behalve pastores en seminarieleiders bevonden zich onder de missionarissen ook vele mannen en vrouwen die toegewijd werkten in het onderwijs en de gezondheidszorg. Het boek Dutch Missionary Activities is daardoor niet alleen een uniek tijdsdocument maar ook een nuttig naslagwerk geworden.
Arnulf Camp, Vefie Poels & Jan Willemsen. Dutch Missionary Activities. An Oral History Project 1976 – 1988. Nijmegen: Valkhof Pers. ISBN 90 5625 204 6.