Meldpunt Asielzoekers met Psychische Problemen

Begin dit jaar stond er in Trouw een bericht over een 17-jarige asielzoeker uit Kenia. De jongen vroeg asiel aan in het aanmeldcentrum in Ter Apel. Daar werd hij, verspreid over meerdere dagen, dertien uur gehoord. De jongen was onrustig, emotioneel. Hij sprak met moeite over seksueel misbruik. Hij had ‘pijn in zijn hart en hoofd’. Het verhoor moest enkele uren onderbroken worden. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) raadpleegde meerdere keren een GGD-arts. Die twijfelde over de authenticiteit van de emotionele uitbarstingen en zag geen reden het gehoor verder te onderbreken, ondanks dringende verzoeken van de advocaat.

fotograaf: Bas Baltus

Kort na de afwijzing van het asielverzoek door de IND werd de minderjarige Keniaan met spoed opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis vanwege ‘een paranoïde psychose met wanen en hallucinaties’. De advocaat stapte nar de Nationale Ombudsman, die de IND terechtwees: de dienst heeft onbehoorlijk gehandeld. Het gehoor had onder deze omstandigheden nooit mogen doorgaan. Het zijn dit soort verhalen waar ze bij het Meldpunt Asielzoekers met Psychische Problemen (MAPP) voor vrezen; asielzoekers die niet in staat zijn een volledig en consistent vluchtverhaal te vertellen, dat toch moeten doen en vervolgens worden afgewezen wegens een rammelend verhaal.

Om de instroom van asielzoekers te beperken heeft de Nederlandse overheid de laatste jaren de wet- en regelgeving aangescherpt. Sinds 1998 moet binnen 48 werkuren zijn beslist of de aanvraag van een asielzoeker kans maakt om doorgestuurd te worden naar de normale procedure. Maar asielzoekers met psychische problemen zijn vaak niet in staat om hun relaas volledig, consistent en coherent te vertellen. Uit wetenschappelijke literatuur blijkt dat psychische problemen zoals schaamte, depressie, verstoorde concentratie, angst en wantrouwen invloed hebben op het geheugen en het vermogen te vertellen over ervaringen.

Het effect kan dan zijn dat een asielverzoek als ongeloofwaardig wordt afgedaan. Daardoor raakt deze kwetsbare groep ten onrechte uitgeprocedeerd en belandt zonder adequate zorg op straat. Het Meldpunt Asielzoekers met Psychische Problemen (Mapp) probeert sinds juni 2006 het tij te keren. Doel van het MAPP-project is het bij de beoordeling van asielverzoeken structureel rekening houden met de psychische toestand van asielzoekers en een betere toegang tot de geestelijke gezondheidszorg voor die groep.

Het project wil psychische en psychiatrische klachten zo snel mogelijk signaleren en laten vaststellen door gekwalificeerde diagnostici zodat daar in de beoordeling van het asielverzoek rekening mee kan worden gehouden en toegang tot adequate medische zorg toegankelijk blijft.

De Commissie Projecten in Nederland heeft dit project als waardevol beoordeeld, omdat er effectief op twee niveaus wordt gewerkt:

asielzoekers worden met de ontwikkelde instrumenten en de vrijwillige inzet van de diagnostici direct en concreet ondersteund,
door de communicatie met de IND, PR en politieke lobby wordt het probleem feitelijk neergelegd waar het hoort. Er moet een structurele oplossing komen voor het gesignaleerde probleem. De overheid zal dit moeten vertalen in een bijgestelde asielprocedure.